अमेरिका र इरानबीच हालै सम्पन्न भएको शान्ति सम्झौतापछि अगाडि बढाइने कूटनीतिक प्रक्रिबारे अन्योल बढिरहेका बेला अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले शुक्रबारका लागि तय गरिएको स्विट्जरल्याण्ड भ्रमण स्थगित गर्नुभएको छ। यस कदमले सम्झौतापछि अपेक्षा गरिएको उच्चस्तरीय वार्ता तत्काल अघि नबढ्ने संकेत दिएको छ।
ह्वाइट हाउसका अनुसार अमेरिका–इरान संवादको अर्को चरणका लागि आवश्यक प्राविधिक तयारी जारी रहे पनि उपराष्ट्रपति भान्स तत्काल स्विट्जरल्याण्ड नजाने निर्णय गरिएको हो। अमेरिकी प्रशासनले वार्ता प्रक्रिया जटिल र संवेदनशील भएकाले प्राविधिक तहका छलफललाई प्राथमिकता दिइएको जनाएको छ।
उता, इरानको तस्निम समाचार एजेन्सीले पनि इरानी प्रतिनिधिमण्डलको सम्भावित स्विट्जरल्याण्ड भ्रमणबारे कुनै औपचारिक पुष्टि नभएको जनाएको छ। यसले सम्झौता कार्यान्वयनको प्रारम्भिक प्रक्रिया अघि बढे पनि त्यसको समयतालिका र स्वरूप अझै स्पष्ट नभएको देखाएको छ।
सम्झौतापछि जारी वक्तव्यमा इरानका सर्वोच्च नेता अयातुल्ला मोजताबा खमेनीले केही असहमति हुँदाहुँदै पनि राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकतामा राखेर सम्झौतालाई अनुमोदन गरिएको बताउनुभएको छ। उहाँले भविष्यमा अमेरिकासँग प्रत्यक्ष संवादको सम्भावना खुला रहेको तर इरानका आधारभूत नीतिमा कुनै परिवर्तन नआउने स्पष्ट पार्नुभयो।
इरानी प्रमुख वार्ताकार मोहम्मद बाघेर गालिबफले सम्झौताका शर्त उल्लङ्घन भए वा दबाब सिर्जना गर्ने प्रयास गरिए त्यसको कडा प्रतिकार गरिने चेतावनी दिनुभएको छ। सामाजिक सञ्जालमार्फत उहाँले इरानले आफ्नो प्रतिबद्धता पूरा गर्ने तर अर्को पक्षबाट हुने कुनै पनि उल्लङ्घन स्वीकार नगर्ने बताउनुभएको हो।
सम्झौतापछि अमेरिकी सेनाले इरानी बन्दरगाहमा लगाइएको नौसैनिक नाकाबन्दी हटाइसकेको जनाएको छ, यद्यपि अमेरिकी युद्धपोतहरू भने क्षेत्रमा यथावत् रहनेछन्। द्वन्द्वका कारण प्रभावित हर्मुज जलघाँटीमा पनि समुद्री गतिविधि क्रमशः सामान्य बन्दै गएको संकेत देखिएको छ। केही साउदी तेल ट्याङ्कर तथा फ्रान्सेली एलएनजी जहाज जलघाँटी पार गरिसकेको जनाइएको छ।
इरानी सञ्चारमाध्यमका अनुसार हर्मुज जलघाँटी प्रयोग गर्ने जहाजहरूले अब सरकारी निकायबाट पूर्वअनुमति लिनुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ। सम्झौताअनुसार आगामी ६० दिनसम्म यस्तो अनुमतिका लागि कुनै शुल्क नलाग्ने बताइएको छ।
सम्झौताले अमेरिका, इजरायल र इरानबीचको तनाव कम गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। वासिङ्टनले इरानमाथिका तेलसम्बन्धी प्रतिबन्ध हटाउने प्रतिबद्धता जनाएको बताइएको छ भने इरानको आणविक कार्यक्रमबारे अन्तिम सहमति भएपछि क्षेत्रीय पुनर्निर्माणका लागि ठूलो आर्थिक सहयोग जुटाउने विषय पनि सम्झौतामा समेटिएको छ।
यद्यपि शान्ति प्रक्रिया दीर्घकालीन रूपमा सफल हुन्छ वा हुँदैन भन्ने विषयमा अझै शंका कायम छ। तेहरानकी मनोवैज्ञानिक मिनाले ६० दिनपछि पुनः तनाव चर्किन सक्ने चिन्ता व्यक्त गरेकी छन्। फ्रान्सका राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोनले पनि युद्ध पूर्ण रूपमा अन्त्य भएको निष्कर्ष निकाल्न अझै हतार हुने बताएका छन्।
अमेरिकाभित्र पनि सम्झौताबारे मिश्रित प्रतिक्रिया देखिएको छ। केही रिपब्लिकन नेताहरूले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको निर्णयको आलोचना गरेका छन् भने ट्रम्पले थप सैन्य दबाबले विश्व ऊर्जा आपूर्ति र अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर पार्न सक्ने भएकाले कूटनीतिक समाधान रोजिएको बताएका छन्।
इरानभित्रका केही कट्टरपन्थी समूहले असन्तुष्टि जनाए पनि राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियानले सम्झौताले नयाँ अवसरको ढोका खोलेको भन्दै यसलाई ऐतिहासिक उपलब्धि बताएका छन्। विश्लेषकहरूका अनुसार आगामी ६० दिन अमेरिका–इरान सम्बन्ध र मध्यपूर्वको स्थायित्वका लागि निर्णायक रहनेछ।
