सुडानमा जारी द्वन्द्वका बीच यौन हिंसालाई युद्धको रणनीतिक हतियारका रूपमा प्रयोग गरिँदा त्यसको प्रभाव केवल शारीरिक आक्रमणमा सीमित नभई गम्भीर मानसिक स्वास्थ्य संकटका रूपमा फैलिएको भन्दै संयुक्त राष्ट्रसङ्घसम्बद्ध निकायहरू तथा स्थानीय सहायता समूहहरूले गहिरो चिन्ता व्यक्त गरेका छन् ।
उनीहरूले यौन हिंसाबाट प्रभावित व्यक्तिहरूका लागि तत्काल र दीर्घकालीन मनोसामाजिक सहयोगको व्यवस्था अपरिहार्य रहेको बताएका छन् ।
अप्रिल २०२३ देखि सुडानी सेना र अर्धसैनिक द्रुत समर्थन बल (आरएसएफ) बीच जारी हिंसात्मक द्वन्द्वमा दशौँ हजार मानिसको ज्यान गइसकेको छ भने करिब एक करोड १० लाख मानिस विस्थापित भएका छन् । यही अशान्त वातावरणमा बलात्कार तथा अन्य यौन अपराधहरूलाई युद्धको माध्यमका रूपमा प्रयोग गरिएको विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिवेदनहरूले देखाएका छन् ।
मेडिकल च्यारिटी डक्टर्स विदाउट बोर्डर्स का अनुसार जनवरी २०२४ देखि नोभेम्बर २०२५ सम्म उत्तर र दक्षिण डार्फरस्थित उनीहरूको स्वास्थ्य केन्द्रमा यौन हिंसाबाट प्रभावित कम्तीमा तीन हजार ३९६ जनाले उपचार खोजेका थिए। तीमध्ये अधिकांश महिला र किशोरी रहेका छन्। तर विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्लुएचओ) ले वास्तविक सङ्ख्या योभन्दा निकै बढी हुन सक्ने जनाएको छ ।
डब्लुएचओको लैङ्गिक हिंसा एकाइकी प्रमुख अवनी अमिनका अनुसार असुरक्षित वातावरण, स्वास्थ्य संस्थासम्म पुग्न कठिनाइ, प्रशिक्षित स्वास्थ्यकर्मीको अभाव तथा सामाजिक कलङ्कका कारण धेरै पीडित सेवा लिनबाट वञ्चित भइरहेका छन्। “सार्वजनिक हुने प्रत्येक घटनाको पछाडि थुप्रै मौन पीडाहरू लुकेका हुन्छन्,” उनले बताइन् ।
डार्फर महिला एक्सन समूहकी निमत अहमदीले सामूहिक यौन हिंसापछि धेरै महिलाहरू गम्भीर स्वास्थ्य जटिलता लिएर बाँच्न बाध्य भएको उल्लेख गरिन्। उनका अनुसार फिस्टुलाजस्ता समस्या व्यापक बन्दै गएका छन्, तर विशेषज्ञ चिकित्सकको चरम अभाव छ। स्वास्थ्य संस्थाहरू स्वयं लडाकू समूहको नियन्त्रणमा परेकाले पीडितहरू अस्पताल जानसमेत डराउने अवस्था बनेको उनले बताइन्।
उनले एक अस्पतालमा आरएसएफ लडाकूहरूले स्वास्थ्यकर्मीमाथि गोली प्रहार र यौन हिंसा गरेको तथा त्यस क्रममा उपचाररत एक सुत्केरी महिलाको मृत्यु भएको घटना स्मरण गरिन्।
सुरक्षा जोखिम, अन्तर्राष्ट्रिय सहायता संस्थाहरूको फिर्ता तथा मानवीय सहयोगमा आएको कटौतीले अवस्था थप जटिल बनाएको छ। अहिले सीमित स्रोतका बीच स्थानीय महिला समूहहरूले मात्र सेवा सञ्चालन गरिरहेका छन्।
संयुक्त राष्ट्र जनसङ्ख्या कोष (युएनएफपिए) का अनुसार यौन हिंसापछि ७२ घण्टाभित्र उपचार अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ, तर औषधि र आवश्यक सेवा अभावले धेरै पीडित समयमै उपचारबाट वञ्चित भइरहेका छन्।
युएनएफपिएका मानवीय प्रतिक्रिया प्रमुख सोको अराकाकीले मानसिक स्वास्थ्य सहयोगको आवश्यकता तीव्र रूपमा बढेको उल्लेख गर्दै प्रभावित व्यक्तिहरूमा गम्भीर मनोवैज्ञानिक आघात देखिएको बताए। स्थानीय स्रोतहरूका अनुसार बलात्कारको डर वा त्यसपछि हुने सामाजिक बहिष्कारका कारण आत्महत्याका घटनासमेत बढ्दो क्रममा छन्।
विशेषज्ञहरूले यौन हिंसाको असर तत्काल मात्र नभई दीर्घकालीन र पुस्तौँसम्म रहने चेतावनी दिएका छन्। उनीहरूका अनुसार जीवनरक्षा प्रयाससँगै मानसिक स्वास्थ्य र पुनर्स्थापना सहयोगलाई प्राथमिकतामा राख्नु अहिलेको अत्यावश्यक आवश्यकता हो ।
